Cải cách giáo dục bắt đầu từ đâu?

Giảm ngay 10% học phí học tiếng anh trực tuyến trên Hellochao khi bạn đăng ký học qua link web tại đây! VD: Với 100K cho 180 ngày học giờ đây bạn chỉ mất 90K nếu bạn đăng ký học và thanh toán qua link web trên.

Chưa bao giờ như bây giờ cuộc sống bức bách đòi hỏi phải cải cách giáo dục coi đó là điều kiện sống còn của dân tộc. Xây dựng đất nước giờ đây có nhiều việc khẩn cấp phải làm, trong đó chấn hưng giáo dục là một trong những nhiệm vụ khẩn cấp nhất

GS Hoàng Tụy – tác giả bài viết

GS Hoàng Tụy – tác giả bài viết

Giáo dục là một hệ thống phức tạp. Ở ta nó đang bị khủng hoảng trầm trọng. Muốn cứu nó phải tìm cho ra căn bệnh gì là gốc đang tàn phá nó, ngấm ngầm nhưng khốc liệt, thì mới mong chữa chạy được và mở được con đường ra cho nó. Bằng không, hết cải tiến lại cải lùi, đổi mới liên tục nhưng vụn vặt, chắp vá, đổi đi đổi lại chỉ thêm tốn kém tiền của, công sức của dân mà rốt cục quay về điểm xuất phát. Điển hình như cái vòng xoay trong việc chống tiêu cực thi cử, chống bệnh thành tích mà ai cũng đã biết.

Từ mươi lăm năm nay nhiều người đã liên tục cảnh báo: giáo dục của ta không chỉ lạc hậu (điều đó ai cũng thấy) mà nguy hiểm hơn là nó đang đi lạc hướng ra xa con đường chung của nhân loại, đang phát triển lạc điệu với thế giới văn minh. Đã đi lạc hướng, đã phát triển lạc điệu thì làm sao có thể đuổi kịp người ta, làm sao có thể nhập bè với người, làm sao có thể hội nhập với người ta, cái lý hiển nhiên đó chẳng cần gì thông minh ai cũng hiểu được. Mà trong thế giới hiện đại, với xu thế toàn cầu hóa không thể đảo ngược được của nó, nước nào không hội nhập được, không thích nghi được, tất sẽ bị cô lập, bị bỏ rơi đằng sau đuôi, "chết lâm sàng rồi từ từ bị đào thải, nếu không sớm tỉnh ngộ”.

Cho nên có thể khẳng định cái khuyết tật cấu trúc, cái lỗi thiết kế hệ thống của giáo dục, cái nguyên nhân sâu xa mà từ đó đẻ ra mọi khó khăn, vấp váp của chúng ta chính là cái sự lạc hướng, lạc điệu, không giống ai đó, mà có khi chúng ta còn tự hào coi là bản sắc độc đáo để cứ cố gìn giữ, bảo vệ như đầu thế kỷ trước các cụ ta có nhiều người khư khư bảo vệ cái búi tó mà Phan Khôi đã có lúc gọi thẳng thừng là cục ngu cục dại trên đầu.

Mà lạc hướng, lạc điệu từ cái gốc, tức là từ triết lý giáo dục, từ tư duy, quan niệm cơ bản về mục tiêu, đường lối, cung cách làm giáo dục. Nói ngắn gọn, như chúng ta vẫn thường nói, nhà trường không thể chỉ dạy chữ, dạy kiến thức, mà còn phải dạy người. Thực tế xưa nay nhà trường nào cũng làm như thế cả, dù gián tiếp hay trực tiếp, dù có ý thức hay vô ý thức. Cái khác nhau chỉ là ở nội dung và cách dạy người. Dạy cho thanh thiếu niên thành người như thế nào, đó là chỗ khác cơ bản giữa nhà trường lạc hậu và nhà trường hiện đại, tiên tiến.

Với chế độ bao cấp, chúng ta ưa thích những mẫu người chỉ biết ngoan ngoãn chấp hành, quen được dẫn dắt, không dám nghĩ khác, làm khác, chỉ quanh quẩn nhai đi nhai lại những điều đã học thuộc nằm lòng, rồi cứ thế làm, với niềm tin mù quáng đó là chân lý bất di bất dịch. Dù không nói ra nhưng đó là cái triết lý giáo dục chi phối nền hư học theo lối cử nghiệp thịnh hành từ thời phong kiến, ngày từ thế kỷ XIX đã từng bị nhiều bậc thức giả phê phán gay gắt, nhưng tiếc thay đã sống lại, dĩ nhiên dưới một hình thức khác, từ vài chục năm nay với chế độ bao cấp của xã hội ta. Chế độ bao cấp này tuy về kinh tế đã bị lên án với công cuộc đổi mới từ giữa thập niên 80, nhưng cho đến nay, tàn tích của nó còn ngự trị trong hầu hết mọi lĩnh vực hoạt động thiết yếu của xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục. Cứ kiểm điểm lại kỹ, chúng ta sẽ dễ thấy cái triết lý giáo dục bao cấp đó hiển hiện ở hầu khắp các khâu giáo dục, từ chương trình, phương pháp giảng dạy, cách thức thi cử, cho đến tổ chức giáo dục, các chính sách tuyển chọn, bồi dưỡng, sử dụng cán bộ v.v..

Thời nay, những mẫu người như thế không thích nghi và cạnh tranh thắng lợi. Cho nên phải từ bỏ triết lý giáo dục lạc hậu, lạc điệu đó, thoát khỏi chế độ bao cấp đang kìm hãm thay vì khai sáng trí tuệ. Thay vào đó phải can đảm tiến lên thực hiện nền giáo dục khai phóng, như ở mọi nước văn minh hiện nay.

Dạy người trong nền giáo dục đó là đề cao tính nhân văn: rèn luyện nhân cách, phẩm chất trí tuệ, năng lực cảm thụ, ý thức cộng đồng, kết hợp với thang giá trị phổ quát của nhân loại đương thời. Có như thế mới có thể hội nhập thành công và mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh mới có cơ may hiện thực. Bằng không chúng ta sẽ mãi lẹt đẹt theo sau thiên hạ và cái mục tiêu ấy sẽ mãi xa vời.

Giáo dục hiện đang đứng ở ngã ba đường, giống như kinh tế những năm giữa thập kỷ 80. Nếu lúc bấy giờ ta cứ kiên trì đường lối kinh tế tập trung bao cấp và tiếp tục dị ứng với cơ chế thị trường như hồi 1968, khi đó Việt Nam đã cùng với phe xã hội chủ nghĩa lên án mạnh mẽ chủ nghĩa xã hội thị trường ở Tiệp Khắc, thì không biết điều gì sẽ xẩy ra. May thay, nhờ nhìn thẳng vào thực tế cuộc sống với tinh thần trách nhiệm cao trước nhân dân, chúng ta đã kịp thời nhận ra nguồn gốc bế tắc của xã hội và đã có can đảm thay đổi tư duy, chấp nhận chính cái cơ chế thị trường ngày nào đã bị chúng ta bác bỏ. Đường lối đổi mới nhờ thế đã ra đời, cứu đất nước khỏi sự sụp đổ nhãn tiền. Đó là bài học sâu sắc.

Ngày nay, sau mấy chục năm giáo dục chìm đắm trong khủng hoảng triền miên bởi tư duy bao cấp cứng nhắc, đã đến lúc chúng ta phải có sự lựa chọn: hoặc là tiếp tục con đường cũ, tiếp tục giam hãm đất nước trong nền giáo dục ngày càng tụt hậu so với thế giới, hoặc là cương quyết thay đổi tư duy, thực hiện bước ngoặt cơ bản, mở đường cho một giai đoạn giáo dục khai phóng phát triển.

Vì trách nhiệm trước lịch sử, vì nghĩa vụ đối với con cháu, thế hệ chúng ta cần vượt qua mọi trở lực tư tưởng, gạt bỏ các định kiến lỗi thời, tiến lên với trào lưu tiến hóa chung của nhân loại trong thế kỷ 21, đáp ứng tốt nhất mục tiêu tối thượng của dân tộc: dân giầu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.

GS Hoàng Tụy (theo BoxitVN)

Chủ đề: ,

0 comments

Trao đổi thảo luận là linh hồn của Chánh Đạt Online. Để chia sẻ ý kiến của mình bạn có thể dùng tài khoản Google, Wordpress, OpenID hoặc đơn giản là viết tên và email để bình luận. Bạn đọc có thể:
- Trang trí text trong văn bản bằng các thẻ <b> (in đậm - bold), <u> (gạch chân - underline), <i> (in nghiên - italic)
- Chèn ảnh và youtube videos sử dụng thẻ [img] và thẻ [youtube]
- Sử dụng emoticons bên dưới để làm sinh động bình luận của mình

Scroll to top